قواعد عربی عدد ومعدود(پايه های:دوم-سوم-پيش انسانی وکنکور)
• عدد:اسمی است که برشماره ی چيزی ياترتيب آن دلالت دارد.
• معدود:معدود آن است که با عدد تعداد يا مرتبه آن را مشخص می کنيم
اربعةُ کتبٍ الدرسُ الرابعُ
عدد معدود معدود عدد
عــــــــدد:
1)اصلــی:شماره معدود را بيان می کند:
الف)مفرد:«1و2.......،10
واحدٌ،إثنانِ،ثلاثةٌ،أربعة،خمسة،ستّة،سَبعة،ثَمانية،تِسعَة،عَشَرَة.
ب)مرکب:«11و12و13... »/أَحدَ عشرَ،إثناعَشَرَ،ثلاثة عشرَ،.......
2)ترتيبــی:ترتيب ومرتبه معدود را بيان می کند:
الف)مفرد:«الاوّل،الثانی،الثالث،الرابع،الخامس ،السّادس،السّابع،الثّامن،التاسِع،العاشر»
ب)مرکب:«حادیَ عشَرَ:يازدهم،ثانیَ عشر:دوازدهم،......
اعداد ترتيبی(وصفی) بعد از معدود می آيندوبه منزله صفت برای معدود خود هستند
لذا از آن تبعيت می کنند:
اعداد ترتيبی(وصفی)بجز عدد«1»بروزن«فاعِل»می آيند:
الثانی:دوم ،الثالت:سوم،الرابع:چهارم...../الاوّل:مذکر-الاُولَی:مؤنث
اعداد ترتيبی مفرد با معدود مذکر به صورت مذکر وبامعدود مؤنث به صورت مؤنث آورده می شوند:
الدّرسُ الاَوّلُ،الصّفحةُ الاُولَی المجلَّةُ الثّانيةُ،.........
(معدود با توجه به نياز جمله هرنقشی را می پذيرد،وعدد ،صفت معدود است وبا آن مطابقت می کند)
اعداد ترتيبی مرکب هردو جزء آن با معدود مذکر به صورت مذکر وبا معدود مؤنث به صورت مؤنث به کار می روند.
الدّرسُ الحادیَ عَشَرَ،المقالةُ الحاديةَ عَشَرَةَ،..........
هردو جزء اعداد ترتيبی مرکب مبنی بر فتح است(درجمله هرنقشی رابپذيرند،مبنی بر فتحه هستند واعراب آنها محلی است)
• اعداد مفرد:اعدادی هستند که از يک جزء تشکيل شده اند.
• اعداد مرکب:اعدادی هستند که از دو جزء تشکيل شده اند.
• عدد«2»دارای علامت اعراب اسم مثنّی است
درحالت رفع«الف»ودر حالت نصب وجر با«ياء»است.(اِثنانِ/اِثنَينِ)
• معدود اعداد(3تا10):
اگر اسم غير منصرف باشد علامت جر آن با فتحه نيابی است:
للغرفةِثلاثةُ مصابيحَ (مجرور با فتحه نيابی)
اگر جمع مذکر سالم باشد علامت جر آن با«ی»فرعی است:
رإيتُ عَشَرَةَ معلِّمينَ (مجرور باياء فرعی)
• عدد8(ثمانی)چون آخر آن«ی»ما قبل مکسور است،اسم منقوص به حساب می آيد،در حالت رفع وجر اعراب آن تقديری است:
سلَّمتُ علی ثـمانی معلِّماتٍ (مجرور به حرف جر تقديراً)
جائتْ ثمانی معلِّملاتٍ (فاعل تقديراً مرفوع)
• جزء اول عدد12 معرب و دارای علامت اعراب اسم مثنّی است:
درحالت رفع«الف»ودر حالت نصب وجر با«ياء»است.
اثنا عشرَ،اِثنَی عشرَ/اثنتاعشرَةَ،اِثنَتَی عشرةَ
جدول کاربــرد اعــداداصلــــی:
|
عــدد |
شرايط عدد |
شرايط معدود |
کاربرد عددبامعدودمذکر |
کاربردعددبامعدودمؤنث |
|
1و2 |
چون بعدازمعدودخود
وبه عنوان صفت وبرای تأکيد به کار می روند،در (جنس،عدد،اعراب،معرفه ونکره)بامعدود مطابقت می کنند. |
چون موصوف اعداد خود هستند،بااعداد خود در
(جنس،عدد،اعراب،معرفه ونکره) مطابقت می کنند |
قرأتُ کتاباًواحداً
علی الکرسِّی کتابٌ واحدٌ
قرأتُ کتابَينِ إِثنَينِ
هذانِ کتابانِ اِثنانِ |
قرأتُ مجلّةً واحدةً
قرأتُ مجلّتَينِ اِثنَتَينِ
هاتانِ مجلّتانِ اثنتانِ |
|
3تا10 |
اين اعداد قبل از معدود به کار می روند ومتناسب با نياز جمله نقش واعراب(رفع،نصب،جر) می پذيرند،بامعدودخود از نظر مذکر ومؤنث بودن عکس يکديگر به کار می روند ،يعنی بامعدود مذکربا«ة» وبا معدودمؤنث بدون«ة»به کار می روند |
معدود اين اعداد هميشه
جمع ومجرور است
(به عنوان تمييز) |
قرأتُ ثلاثةَ کتُبٍ
قرأتُ أربعَةَ کتُبٍ
لی خمسةُاقلامٍ
حضرَستّةُ مُعلِّمينَ
سلّمتُ علی سبعةِ معلِّمينَ
لِمدرستناعشَرَةُ اَبوابٍ
مبتدای مؤخر مرفوع |
قرأتُ ثلاثَ مجلّاتٍ
رأيتُ أربعَ معلِّماتٍ
جاءَ خمسُ معلِّماتٍ سلّمتُ علی سبعِ معلِّماتٍ
فی ساحةِ المدرسةِ
عَشْرُ شجراتٍ |
|
11 |
متناسب بانيازجمله نقش میپذيرد،هردو جزء آن مبنی برفتح است بنابراين اعراب آن درسه حالت رفع ونصب وجرمحلّی است. |
معدود آن:
مفرد ومنصوب است
(به عنوان تمييز) |
جاءَ اَحَدَ عشرَ معلِّماً
هر دو جزئ مبنی برفتح فاعل محلاً مرفوع
قرأتُ اَحدَ عشرَکتاباً
سلَّمتُ علی احدَ عشرَ معلِّماً |
قرأتُ اِحدَی عشرةَ مجلّةً
جائتْ اِحدی عشرةَ معلّمةً
سلَّمتُ علی اِحدَی عشرةَ معلِّمةً |
|
12 |
متناسب با نياز جمله نقش میپذيرد،اما جزء اول معرب وجزءدوم مبنی برفتح است.پس اعراب آن ظاهری فرعی است هردوجزء آن ازنظرجنس تابع معدوداست. |
معدود آن:
مفرد ومنصوب است
(به عنوان تمييز) |
جاءَ اِثناعشرَ معلِّماً
فاعل مرفوع با الف
قرأتُ اِثنَی عشرَ کتاباً
مفعول منصوب با ياء
سلَّمتُ علی اِثنَی عشرَ معلِّماً |
جائتْ اِثنتا عشْرَةَ معلِّمةً قرأتُ اِثنَتَی عشرَةَ مجلّةً سلَّمتُ علی اِثنَتَی عشرَةَمعلِّمةً |
|
13تا19 |
جزء اول اين اعدادبامعدود مذکر به صورت مؤنث وبامعدودمؤنث به صورت مذکربه کارمی روند
(عکس همديگر)اماجزء دوم با معدود مطابقت می کند.هردو جزء مبنی بر فتحه است واعرابشان محلّی است. |
معدود آنها:
مفرد ومنصوب است
(به عنوان تمييز) |
جاءَ ثلاثةَعشَرَ معلِّماً
عِندی اَربعةَعشرَ قلماً سلَّمتُ علی خمسةَ عشرَ معلِّماً |
جاءَت ثلاث َعشَرَةَ معلِّمةً
عِندی اَربع َعشَرَةَ مجلّةً
سلَّمتُ علی خمسَ عشَرَةَ معلِّمةً
فی الصّفِ اربعَ عشَرَةَطالبةً |